انواع بازشو پنجره: مقایسه، مزایا و انتخاب برای هر فضا

بازشو پنجره چیست و چرا مهم است؟

«بازشو» یعنی روشی که لنگهٔ پنجره باز و بسته می‌شود: به داخل می‌چرخد، از بالا خم می‌شود، کنار می‌رود یا جمع می‌شود. خیلی‌ها نوع بازشو را فقط یک انتخاب ظاهری می‌دانند، ولی این انتخاب روی شش چیز اثر مستقیم دارد:

1. آب‌بندی و عایق: بعضی بازشوها لنگه را محکم به قاب فشار می‌دهند و بعضی نه.
2. تهویه: آیا می‌شود پنجره را کمی باز گذاشت، بدون اینکه کامل باز شود؟
3. فضا: لنگه‌ای که به داخل باز می‌شود، جای پرده، مبل یا شیر آشپزخانه را می‌گیرد.
4. تمیزکردن: در طبقات بالا، آیا می‌شود سمت بیرون شیشه را از داخل تمیز کرد؟
5. ایمنی: امنیت در برابر سرقت و ایمنی کودک.
6. قیمت: یراق بعضی بازشوها چند برابر بقیه گران‌تر است.

جدول مقایسهٔ انواع بازشو پنجره

ستاره یعنی بهترین وضعیت در آن ستون. «آب‌بندی» یعنی جلوگیری از عبور هوا، آب و صدا در حالت بسته.

پنجرهٔ ثابت

پنجره‌ای که اصلاً باز نمی‌شود. چون لنگه و یراق ندارد، ارزان‌ترین و آب‌بندترین حالت است و قاب باریک‌تری دارد. برای نورگیری، دید به منظره و بخش‌هایی از نما که دسترسی برای باز کردن ندارند مناسب است.

نکتهٔ مهم: پنجرهٔ ثابت در طبقات بالا از داخل قابل تمیزکردن نیست. معمولاً بهتر است کنار یک لنگهٔ بازشو قرار بگیرد.

پنجرهٔ تک‌حالته (لولایی)

لنگه مثل یک در کوچک، حول لولاهای کناری می‌چرخد. در بازار ایران معمولاً رو به داخل باز می‌شود.

• مزایا: آب‌بندی عالی، چون لنگه در حالت بسته با قفل چندنقطه‌ای به قاب فشرده می‌شود. ساده و کم‌هزینه. باز شدن کامل برای تهویهٔ سریع.
• معایب: برای تهویهٔ جزئی، لنگه باید باز بماند و جای داخل اتاق را بگیرد. با باد ممکن است به هم بخورد.
• مناسب برای: اتاق‌هایی که فضای جلوی پنجره آزاد است و تهویهٔ جزئی اولویت نیست.

پنجرهٔ کلنگی

لنگه از پایین لولا دارد و از بالا به داخل خم می‌شود، معمولاً چند سانتی‌متر.

• مزایا: تهویهٔ دائمی با فاصلهٔ باز شدن کم. باران کمتر وارد می‌شود و کودک نمی‌تواند از آن رد شود.
• نکتهٔ امنیتی: در طبقات پایین، پنجره‌ای که در حالت کلنگی باز مانده، از نظر سرقت نقطهٔ ضعف است. موقع ترک خانه آن را ببندید.
• معایب: هیچ‌وقت کامل باز نمی‌شود. تمیزکردن سمت بیرون شیشه از داخل سخت است.
• مناسب برای: حمام، سرویس بهداشتی، انباری و پنجره‌های بالای دیوار یا بالای در (نورگیر).

پنجرهٔ دوحالته؛ محبوب‌ترین بازشو

ترکیب دو حالت قبلی است. با یک دستگیره: وقتی دستگیره را ۹۰ درجه بچرخانید، پنجره مثل در باز می‌شود. وقتی ۱۸۰ درجه بچرخانید، کلنگی می‌شود.

• مزایا: تهویهٔ جزئی امن در حالت کلنگی، باز شدن کامل وقتی لازم است، آب‌بندی عالی، و از همه مهم‌تر امکان تمیزکردن هر دو طرف شیشه از داخل خانه.
• معایب: یراق آن پیچیده‌تر و گران‌تر از تک‌حالته است. لنگه در حالت باز جای داخل اتاق را می‌گیرد.
• ظرفیت وزن: یراق‌های رایج دوحالته معمولاً برای لنگه‌هایی تا حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ کیلوگرم طراحی شده‌اند. این ظرفیت برای پنجره‌های اتاق کافی است، ولی لنگه‌های خیلی بزرگ به بازشوی دیگری نیاز دارند.
• مناسب برای: تقریباً همهٔ اتاق‌های مسکونی، به‌ویژه طبقات بالا و خانه‌های دارای کودک.

نکتهٔ ایمنی: در حالت کلنگی، فاصلهٔ باز شدن کم است و کودک نمی‌تواند از پنجره رد شود. برای ایمنی بیشتر، دستگیرهٔ قفل‌دار وجود دارد که بدون کلید فقط حالت کلنگی را اجازه می‌دهد.

پنجرهٔ کشویی معمولی

لنگه‌ها روی ریل افقی کنار هم حرکت می‌کنند و از دیوار بیرون نمی‌زنند.

• مزایا: هیچ جایی از اتاق یا بالکن را نمی‌گیرد. برای دهانه‌های عریض کاربردی است. قیمت معمولاً پایین است.
• معایب: لنگه‌ها روی دو ریل جدا حرکت می‌کنند و درز بین آن‌ها معمولاً با نوار برسی (موئی) پر می‌شود که مثل گسکت لاستیکی فشرده نمی‌شود. برای همین هوا، صدا و گرد و خاک بیشتری از آن عبور می‌کند. در سیستم دولنگه، حداکثر نیمی از دهانه باز می‌شود. ریل به تمیزکاری منظم نیاز دارد.
• مناسب برای: بالکن و تراس در اقلیم معتدل، آشپزخانه‌های کوچک، فضاهایی که جای چرخش لنگه نیست.

پنجرهٔ فولکس واگنی

اسمش از درب کشویی ون‌های قدیمی فولکس واگن آمده است. با چرخاندن دستگیره، لنگه اول کمی کلنگی می‌شود (برای تهویه) و با چرخش بیشتر، کمی از قاب جدا می‌شود و موازی با لنگهٔ ثابت کنار می‌رود. در حالت بسته، لنگه دوباره به قاب فشرده می‌شود.

• مزایا: آب‌بندی بسیار بهتر از کشویی معمولی، تهویهٔ کلنگی، جای داخلی نمی‌گیرد.
• معایب: مکانیزم پیچیده‌تر و حساس به تنظیم. ظرفیت وزن محدودتر از لیفت اند اسلاید: یراق‌های رایج معمولاً تا حدود ۱۶۰ کیلوگرم و بعضی تا ۲۰۰ کیلوگرم برای هر لنگه.
• مناسب برای: درب بالکن و پنجره‌های عریض مسکونی که هم آب‌بندی و هم صرفه‌جویی در فضا می‌خواهند.

پنجرهٔ لیفت اند اسلاید (بالارو کشویی)

با چرخش دستگیره، لنگه چند میلی‌متر بالا می‌آید و روی چرخ‌ها کنار می‌رود. با برگرداندن دستگیره، لنگه پایین می‌نشیند و گسکت‌ها فشرده می‌شوند.

• مزایا: حرکت روان حتی برای لنگه‌های بسیار سنگین (یراق‌های رایج تا حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم برای هر لنگه)، آب‌بندی خوب، امکان آستانهٔ بسیار کوتاه یا هم‌سطح با کف.
• معایب: گران‌ترین نوع کشویی. نصب دقیق و تراز کامل می‌خواهد.
• مناسب برای: درهای بزرگ تراس، دیوارهای شیشه‌ای، ویلا و پنت‌هاوس.

تفاوت این سه نوع کشویی را جداگانه در مقالهٔ تفاوت کشویی و لیفت اند اسلاید بررسی کرده‌ایم.

پنجره و درب آکاردئونی (فولدینگ)

چند لنگهٔ باریک با لولا به هم وصل‌اند و موقع باز شدن مثل آکاردئون روی هم جمع می‌شوند و به یک طرف می‌روند.

• مزایا: تقریباً کل دهانه باز می‌شود و مرز داخل و بیرون از بین می‌رود.
• معایب: تعداد زیاد لنگه یعنی قاب‌های عمودی بیشتر در دید، درزهای بیشتر برای آب‌بندی، و قیمت بالا. لنگه‌های جمع‌شده در حالت باز جای بیرون یا داخل را می‌گیرند.
• ابعاد متعارف: پهنای هر لنگه معمولاً حدود ۷۰ تا ۱۲۰ سانتی‌متر است و در سیستم‌های آلومینیومی سنگین، یراق آن لنگه‌هایی تا حدود ۱۲۰ کیلوگرم را تحمل می‌کند.
• مناسب برای: رستوران و کافه، ویلا، اتصال پذیرایی به حیاط یا تراس.

پنجرهٔ گیوتینی (کشویی عمودی)

لنگه به‌جای حرکت افقی، عمودی بالا و پایین می‌رود. در معماری کلاسیک انگلیسی رایج است و در ایران کاربرد محدودی دارد، بیشتر برای پیشخوان‌ها، باجه‌ها و آشپزخانه‌های اپن.

کدام بازشو برای کدام فضا؟

نقش یراق در عملکرد بازشو

نوع بازشو فقط به اندازه‌ای خوب است که یراقش اجازه می‌دهد. سه نکته را بررسی کنید:

1. ظرفیت وزن یراق باید از وزن واقعی لنگه (پروفیل + شیشه) بیشتر باشد. شیشهٔ دوجدارهٔ ۴-۱۶-۴ به‌تنهایی حدود ۲۰ کیلوگرم در هر مترمربع وزن دارد و شیشهٔ سه‌جداره یا لمینت از این هم سنگین‌تر است.
2. قفل چندنقطه‌ای: در بازشوهای لولایی و دوحالته، قفل باید لنگه را در چند نقطه دور تا دور به قاب فشار دهد. هم آب‌بندی بهتر می‌شود و هم امنیت.
3. سازگاری یراق با پروفیل: یراق آلومینیوم و UPVC متفاوت است. یراق باید برای همان سیستم پروفیل طراحی شده باشد.

جمع‌بندی

برای بیشتر اتاق‌های یک خانه، پنجرهٔ دوحالته متعادل‌ترین انتخاب است: آب‌بند، امن، با تهویهٔ کلنگی و قابل‌تمیزکردن از داخل. برای بالکن و دهانه‌های عریض، بازشوهای کشویی مناسب‌ترند و بین آن‌ها، فولکس واگنی و لیفت اند اسلاید آب‌بندی بسیار بهتری از کشویی معمولی دارند. برای دهانه‌های بسیار بزرگ و لنگه‌های سنگین، آلومینیوم معمولاً انتخاب مناسب‌تری است. (راهنمای جامع پنجره آلومینیوم) برای پنجره‌های متعارف مسکونی، پنجره UPVC هم همهٔ این بازشوها را پشتیبانی می‌کند. شناخت کلی‌تر پنجره را هم در راهنمای جامع پنجره ببینید.

در پیکربند پنجره می‌توانید نوع بازشو را انتخاب کنید و اثرش را روی قیمت ببینید. اگر با بعضی اصطلاحات آشنا نیستید، واژه‌نامهٔ پنجره، درب و شیشه را ببینید.

سؤالات متداول

بهترین نوع بازشو پنجره کدام است؟

برای بیشتر اتاق‌های مسکونی، پنجرهٔ دوحالته متعادل‌ترین انتخاب است، چون آب‌بندی عالی، تهویهٔ کلنگی امن و امکان تمیزکردن از داخل را با هم دارد. برای بالکن و دهانه‌های عریض، بازشوهای کشویی مثل فولکس واگنی یا لیفت اند اسلاید مناسب‌ترند.

تفاوت پنجره تک‌حالته و دوحالته چیست؟

تک‌حالته فقط مثل در حول لولای کناری باز می‌شود. دوحالته علاوه بر این، با چرخش ۱۸۰ درجهٔ دستگیره از بالا به داخل خم می‌شود (حالت کلنگی) و تهویهٔ جزئی و امن می‌دهد.

پنجره فولکس واگنی چیست؟

نوعی بازشوی کشویی که لنگه اول کلنگی می‌شود و بعد کمی از قاب جدا می‌شود و موازی با لنگهٔ ثابت کنار می‌رود. در حالت بسته به قاب فشرده می‌شود و آب‌بندی آن از کشویی معمولی بهتر است.

چرا پنجرهٔ کشویی معمولی هوا و صدا عبور می‌دهد؟

چون لنگه‌ها روی ریل‌های جدا حرکت می‌کنند و درز بین آن‌ها معمولاً با نوار برسی پر می‌شود، نه گسکت لاستیکی فشرده. این نوار باید اجازهٔ حرکت لنگه را بدهد و نمی‌تواند درز را کاملاً ببندد.

برای آشپزخانه کدام بازشو بهتر است؟

برای پنجرهٔ بالای سینک، بازشوی کلنگی یا دوحالته با ارتفاع مناسب بهتر است، چون لنگهٔ تک‌حالتهٔ داخل‌بازشو موقع باز شدن به شیر آب برخورد می‌کند. اگر فضا خیلی کم است، کشویی هم گزینهٔ قابل‌قبولی است.

پنجره آکاردئونی برای چه جاهایی مناسب است؟

برای جاهایی که می‌خواهید تقریباً کل دهانه باز شود و داخل و بیرون به هم وصل شوند، مثل رستوران، کافه، ویلا یا اتصال پذیرایی به حیاط و تراس.